Zbiór jest najsłabszym ogniwem polskiego łańcucha konopnego. Rejestr KOWR liczy 1 681 producentów, a wyspecjalizowanych maszyn do zbioru jest w kraju kilkanaście — reszta to kombajny zbożowe po adaptacji, usługi i pomysłowość. Ten poradnik zbiera, co w technologii zbioru jest pewne i co z tego wynika przy wyborze maszyn.
Dlaczego konopie niszczą zwykłe maszyny. Łodyga ma 1,5–3 m wysokości, jest zdrewniała, a włókno łykowe ma dużą wytrzymałość na rozciąganie — dokładnie to, za co płaci przemysł. W polu to samo włókno owija się na motowidle, wałkach kondycjonera, bębnie młócącym, wałkach podbieracza prasy i na łańcuchach. Prasa rolnicza (Tygodnik Rolniczy, Farmer.pl) i doradztwo (WODR) opisują ten sam obraz: zatykanie kombajnu, blokada bębna, częste przestoje na czyszczenie, tępione noże. Kanadyjskie stowarzyszenie producentów dodaje: kosić 10 cm nad ziemią, żeby nie ciąć najbardziej zdrewnianej części, wszystkie odsłonięte wały i łańcuchy osłonić, w kondycjonerach — gładkie wałki.
Zbiór na włókno. Łodygę tnie się w kwitnieniu na odcinki już w polu: około 60 cm to standard przetwórców paździerzy i włókna krótkiego, około 90 cm — długość pod linie dekortykacji włókna długiego, znane z lnu. Pokos leży w polu do roszenia (rozkład pektyn wiążących włókno ze zdrewniałą częścią), potem jest odwracany i prasowany. Odwracanie i prasowanie mogą wykonać maszyny znane z lnu — belgijski CRETES używa przy konopiach tekstylnych odwracarek UNION — ale wyrywarka lnu do konopi się nie nadaje nigdy: konopi się nie wyrywa. Osobny poradnik o łańcuchu lnu: od pola do włókna.
Ciąg CRETES × UNION dla konopi długowłóknistych. Maszyną wiodącą jest kombajn do konopi CRETES (rozwiązanie patentowane): tnie łodygę na dwóch wysokościach, usuwa wierzchołki i układa rzędy o długości ok. 90 cm — dokładnie takie, jakie przyjmują linie dekortykacji włókna długiego; ciągnik od 200 KM z WOM 1000, wydajność do 1,5 ha/h, rośliny do 2,5 m. Dalej pracują odwracarka i prasa z ciągu lnianego UNION, a słoma trafia do linii CRETES lub Vanhauwaert. To jedyny w naszej ofercie ciąg, w którym zbiór, roszenie, prasowanie i dekortykacja pochodzą z jednej grupy inżynierskiej (Valtech, Flandria) — bez integrowania niezależnych dostawców. W Polsce poza tym pracują adaptacje własne rolników, maszyny usługodawców i kosiarki do wiech.
Zbiór na nasiona. Termin: ok. 70 % nasion dojrzałych, wilgotność nasion 15–18 % (poniżej łodygi się kruszą i owijają); zbiór dwufazowy daje mniejsze straty niż jednofazowy (WODR). Kombajn zbożowy wymaga adaptacji: heder podniesiony do ok. 1 m (zbiera się tylko wiechy, nie łodygi), osłony wałów i kół pasowych, ostre noże, niskie obroty bębna i wentylatora, płaskie, nieowijające się przenośniki; kombajny rotorowe zatykają się częściej niż klawiszowe. Po zbiorze nasiona suszy się do 8–9 % bez przegrzewania. Usługę koszenia wiech oferuje w ramach kontraktacji IWNiRZ (Program Konopny).
Prasowanie i logistyka słomy. Niemiecki przetwórca Hanffaser Uckermark przyjmuje bele okrągłe tylko w siatce oraz kostki; słoma 60–100 cm, łodyga do 14 mm, wilgotność do 30 % (rozliczenie przy 12 %); bele wywozić zaraz po sprasowaniu, bo ciągną wilgoć; słomy prasowanej wiosną nie skupuje. Kombinat Konopny (Elbląg) pracuje odwrotnie: rośliny zimują w polu, roszą się „na pniu”, zbiór wiosną, 700–800 zł/t. Technologię zbioru — długość cięcia, stopień roszenia, formę i wilgotność bel — ustala odbiorca, nie rolnik; zanim kupisz maszynę, przeczytaj jego warunki. Kto kupuje — skup i kontraktacja.
Dekortykacja. Słoma trafia do dekortykatora, który rozdziela włókno od paździerzy. W Polsce dekortykację prowadzą Lenkon (zakład doświadczalny IWNiRZ w Stęszewie), Green Farms, Podlaskie Konopie i Kombinat Konopny; przędzalni długiego włókna konopnego w kraju nie ma (IWNiRZ). Linie długiego włókna lnianego i konopnego dla zakładów projektują Cretes i Vanhauwaert — otwieracze bel, dekortykatory, separatory, sortowanie, pod klucz, z wydajnością dobieraną do projektu zakładu.
Maszyn używanych do konopi w obrocie praktycznie nie ma — i to jest fakt, nie opinia: seryjnych maszyn do zbioru włókna powstało w Europie kilkadziesiąt, a przeróbki należą do usługodawców, którzy ich nie odsprzedają. Kto planuje zbiór na włókno, planuje go z odbiorcą i z dostawcą ciągu jednocześnie; kto planuje nasiona do 20–30 ha — kombajn zbożowy po adaptacji albo usługa. Usługi zbioru, suszenia i dekortykacji w Twojej okolicy zbiera giełda konopna.
Co doradzamy. Na nasiona — adaptacja własnego kombajnu lub usługa. Na włókno — najpierw umowa z przetwórcą i jego technologia, potem maszyna: ciąg CRETES × UNION dla zakładu lub grupy gospodarstw, które budują własną linię dekortykacji. Finansowanie maszyny liczymy w kalkulatorze; technologię dobieramy w rozmowie — zapytaj o konopie.